بررسی تطبیقی گلستان سعدی و مقامات بدیع‌الزمان همدانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اهر، ایران

2 استادیارگروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد سلامی، واحد اهر، ایران

چکیده

بدیع­الزمان همدانی یکی از بزرگ­ترین نویسندگان عصر عباسی، فنّ جدیدی را ابداع کرد که مورد توجّه نویسندگان و شاعران آن زمان و حتّی دوره­های بعد قرار گرفت. این اقبال به فن ابتکاری بدیع‌الزمان، به زبان عربی محدود نشد و ادبای سایر زبان­ها نیز به پیروی از بدیع­الزمان آثار ارزشمندی را تألیف نمودند. ازجمله این آثار کتاب گلستان سعدی است. سعدی در تألیف این اثر بی­بدیل تا حدود زیادی از مقامات عربی تأثیر پذیرفته، تا جایی که برخی از منتقدان، گلستان را در شیوۀ انشا نوعی مقامات دانسته و مقدمۀ آن را یک مقامۀ کامل به‌حساب آورده­اند. مقاله حاضر درصدد است تا گلستان سعدی را به شکل تطبیقی با مقامات بدیع‌الزمان مقایسه کرده و موارد اشتراک و اختلاف میان آن­ها را به شکل واضح بیان نماید. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، گلستان در دوازده مورد با مقامات بدیع‌الزمان مشترک و در شش مورد با آن متفاوت است. بدین ترتیب و با عنایت به وجود موارد مشترک بیشتر نسبت به موارد اختلاف، معلوم می­شود که سعدی گلستان را به شیوه مقامات و به تبعیت از سبک بدیع­الزمان تألیف کرده، اما این تأثیرپذیری تقلید صرف نبوده و نبوغ سعدی در گلستان به‌وضوح نمایان است.

کلیدواژه‌ها


منابع:

الف: کتاب­ها

قرآن کریم. (ترجمۀ مرحوم الهی قمشه ای)

1. ابن­الطقطقی، (1339ه)، الفخری فی الآداب السلطانیه، القاهره: مکتبه العرب.

2. أمین، أحمد، (1969)، فجر­الاسلام، بیروت: دارالفکر.

3. بدیع­الزمان همدانی، أحمد بن حسین، (1990)، المقامات، شرح دکتر یوسف البقاعی، ط الثانیه، بیروت: دار الکتب العلمیه.

4. بهار، محمدتقی، (1337)، سبک‌شناسی، چاپ دوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.

5. حریری، فارس ابراهیم، (1346)، مقامه‌نویسی در ادبیات فارسی و تأثیر مقامات عربی در آن، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

6. خطیبی، حسین، (1375)، فن نثر در ادب پارسی، چاپ دوم، تهران: انتشارات زوّار.

7. ذکاوتی، علیرضا، (1364)، بدیع­الزمان همدانی و مقامه‌نویسی، چاپ اول، تهران: انتشارات اطلاعات.

8. السعافین، ابراهیم، (1987)، أصول المقامات، ط الأولی، بیروت: دار المناهل.

9. سعدی، مصلح بن عبداله، (1386)، گلستان، شرح و مقدمه خطیب رهبر، چاپ نوزدهم، تهران: انتشارات صفی علیشاه.

10. الشکعه، مصطفی، (1974). الأدب فی موکب الحضاره الإسلامیه (کتاب النثر)، ط الثانیه، بیروت: دار الکتاب اللبنانی.

11. ضیف، شوقی، (1980)، المقامه، ط الخامسه، قاهره: دار المعارف.

12. عبود، مارون، (1954)، بدیع­الزمان الهمذانی، دار المعارف.

13. قدمیاری، کرمعلی. (1383). «ترجمه، شرح و تحلیل مقامات بدیع­الزمان همدانی و مقایسه آن با مقامات حمیدی»، دکتر محمد حسینی، پایان نامة دکتری زبان و ادبیات فارسی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

14. قلقشندی، محمد بن عبدالله، (1987)، صبح الأعشی فی صناعه الإنشاء، شرح محمد شمس­الدین، ط الأولی، بیروت: دار الکتب العلمیه.

15. الکک، فیکتور، (1986)، بدیعات­الزمان، ط الثانیه، بیروت: دار المشرق.

16. مبارک، زکی، (1957)، النثر الفنی فی القرن الرابع، ط الثانیه، قاهره: مکتبه السعاده الکبری.

17. ندا، طه، (1991)، الأدب المقارن، ط القانیه، بیروت: دار النهضه العربیه.

ب: مجله­ها

18. حبیبی، علی‌اصغر و همکاران، (1393)، «بررسی تطبیقی مسائل فرهنگی و اجتماعی در مقامات حمیدی وهمدانی»، دانشگاه رازی کرمانشاه، دومین همایش ادبیات تطبیقی، صص 337-354.

19. عبادی، رسول، (1394)، «مقایسه خاصیت تنوع واژگان در اسلوب میان مقامات عربی و فارسی (مقامات بدیع­الزمان همدانی، أحادیث ابن­درید و مقامات حمیدی)»، کاوش­نامه ادبیات تطبیقی، دانشگاه رازی کرمانشاه، شماره 18، سال پنجم، صص 147-164.

20. ناظمیان، هومن، (1393)، «تجلی هویت ایرانی در مقامات فارسی(بر پایه مقامات حمیدی)»، دانشگاه رازی کرمانشاه، دومین همایش ادبیات تطبیقی، صص 1659-1682.